De wereld uitgelegd...
Mijn dertienjarige dochter (niet de mijne, tekst is gekopieerd en gedeeld) , Anne, kwam op een dag thuis van school met glinsteringen in haar ogen:
— Mam, de nieuwe vrouw in de kantine is echt bizar. Ze kent de namen van alle leerlingen!
— Echt iedereen? — ik glimlachte sceptisch. — Er zitten er daar honderden.
— Ik zweer het! Ze is er pas een paar maanden, maar ze herkent iedereen.
Ik deed het af als kinderlijk enthousiasme, maar al snel werd ik met mijn neus op de feiten gedrukt. Een ouderavond liep uit, ik was doodop en had vreselijke honger. Ik glipte de nog geopende kantine binnen voor een kop thee en zag een kleine vrouw met een zacht gezicht en grijze lokken die onder haar hoofddoek vandaan kwamen.
— U bent de moeder van Anne, zei ze, zonder haar ogen van het aanrechtblad af te wenden dat ze zorgvuldig aan het schoonmaken was.
Ik verstijfde in de deuropening.
— Neem me niet kwalijk... hoe weet u dat zo zeker?
— De ogen. Ze heeft precies dezelfde blik als u — zoekend en een beetje ongerust. Ze kiest altijd een plekje bij het raam en pakt het fruit met plekjes erop. Ze zegt dat ze het zonde vindt, omdat niemand het anders koopt en het dan weggegooid wordt. Ze drinkt chocolademelk, ook al kan ze niet tegen lactose. Blijkbaar is ze zo opgevoed: liever een beetje pijn verdragen dan de kok beledigen of eten verspillen.
Ik was met stomheid geslagen door hoe nauwkeurig deze vreemde vrouw het karakter van mijn kind had geanalyseerd.
— Observeert u iedereen zo goed?
— Ik zie ze gewoon, antwoordde ze kalm, terwijl ze verder ging met haar werk. Haar stem klonk als een oude, vertrouwde melodie. — Daar zit Lucas. Zijn vader is weggegaan bij het gezin en ze hebben het nu financieel zwaar. Daarom vraagt hij altijd om extra eten — het geeft hem een gevoel van veiligheid. En Lisa uit de tweede klas... ze telt elke calorie tot ze erbij neervalt, als straf voor fouten die ze in haar hoofd maakt. Thomas gooit zijn zelfgemaakte broodjes in de prullenbak omdat ze hem uitlachen om zijn "ouderwetse" eten, en loopt daarna de hele dag bleek rond van de honger. De ouders van Sophie zitten in een vechtscheiding — zij verstopt zich in de verste hoek en probeert haar lunch zo snel mogelijk op te eten zodat niemand haar lastigvalt.
— Waarom vertelt u mij dit? fluisterde ik.
Ze keek me eindelijk aan — haar ogen waren wijs en diep.
— Omdat jullie op de ouderavonden praten over toetsen, cijfers en verbouwingen. Maar niemand vraagt wie van de kinderen vandaag met een gebroken hart naar school is gekomen, wie er pijn heeft en wie het simpelweg niet meer volhoudt.
— En wat kunt u daaraan doen?
Ze haalde haar schouders op.
— Wat in mijn macht ligt. Ik ben tenslotte maar een keukenhulp. Maar ik kan Lucas stiekem een extra gehaktbal geven. Ik kan voor jouw Anne lactosevrije melk kopen van mijn eigen geld en zeggen dat het een nieuwe levering is. Het zijn kleinigheden, maar soms is dat wat de wereld bij elkaar houdt.
Het bleek dat mevrouw Gretchen al meer dan twintig jaar op deze school werkte voor een schijntje. Ze was een onzichtbaar schild voor kinderen wiens noodkreten in geen enkel officieel schoolrapport terechtkwamen.
Vorige zomer kreeg ze een beroerte en moest ze noodgedwongen stoppen. Haar plek werd ingenomen door een energieke, jonge medewerkster. Alles werd efficiënt, snel en volgens schema. Namen werden niet meer geleerd. Na een paar maanden wist de schoolpsycholoog zich geen raad meer: de leerlingen werden gesloten, er waren uitbarstingen van agressie.
Totdat een eindexamenleerling tijdens een vergadering zei:
— Vroeger werden we hier GEZIEN. Nu zijn we gewoon een rij voor het eten. Gretchen wist wanneer we verdronken, en ze wierp ons reddingsboeien toe, vermomd als een extra schep avondeten.
De school smeekte haar om terug te komen. Ze is nu bijna zeventig. Ze loopt met een wandelstok en sjouwt niet meer met zware dienbladen. Haar functie heet nu officieel "coördinator leerlingwelzijn". Ze zit gewoon in de aula tijdens de lunch.
Ze kent nog steeds elke naam.
Ze ziet nog steeds wie er hulp nodig heeft.
Tijdens de diploma-uitreiking zei mijn dochter vanaf het podium:
— We hebben geleerd over formules en geschiedenis. Maar mevrouw Gretchen heeft ons het belangrijkste geleerd: dat "gezien worden" soms de enige reden is waarom iemand de kracht vindt om niet te breken.
De hele zaal gaf een staande ovatie. Omdat de belangrijkste mensen op school soms geen maatpakken dragen, maar gewone witte schorten.